1
Op woensdagochtend begon Titi vrolijk met sorteren van truien toen Josefine met een mededeling bij haar kwam. De directie had besloten dat ze nog maar eens in de week kleding mogen kopen en dat de prijzen omhoog gaan. Dat zou op dinsdag zijn maar dan werkt Titi niet en dat was dan pech, en toen brak haar de klomp. De vrijdag vindt ze moeilijk omdat ze niks mogen kopen ‘dan stop ik ermee’ heeft ze toen gezegd. Die ochtend mocht Titi nog wel wat opschrijven, om 12 uur op kantoor maar op dat moment liepen alle vrouwen naar de tafel van Josefine. Norae en Jennah voorop en de Oekraïeners er achteraan, naar haar wuivend: kom! Ze deden hun beklag en Titi deed er een steentje bovenop, kwam beter uit haar woorden: ‘kopen van kleding verbindt ons, nu wij elkaars taal niet meer spreken’. Fien stelde een gesprek met de directie voor, met haar erbij, en toen was het lunchpauze. Titi naar huis, helemaal gestresst door dit nieuws, langs Daldi voor verse broodjes. Die nacht werd ze vaak wakker, net als de hele week, zo boos was Titi. Dat deed haar besluiten om per direct op te stappen en stelde zich voor hoe dat zou zijn. Die vrijdag was ze meer dan gewoon van slag en kreeg armen van Giuliana en van Farah om zich heen. Toen heeft ze een waszakje dat ze nodig had om Nikes in te wassen meegesmokkeld uit frustratie. Zo ging ze haar weekend in, vol weerzin, met een hart dat op hol sloeg als een wild paard. Alle kaarsjes in de Mariakapel voor de leiding van Panta Rhei om ruimere regels ten spijt. Haar geduld had niets opgeleverd: de situatie was verergerd, hopeloos, haar vertrouwen was op. ‘Ik ben godverdomme geen melkkoe’, dacht ze maar uiteindelijk komt het goed, gelooft ze.
2
Ze wou goed afscheid nemen want het werk betekende veel voor haar en ze heeft er volop van genoten. Het moment dat Josefine haar belde om een afspraak te maken nadat er vanwege Corona niemand werd aangenomen zit in haar geheugen gegrift. Dat was nog niet helemaal het begin van dit project, zoals Titi het noemt, dat is een paar maanden eerder geweest. Zoals bij elk afscheid speelt de film zich af, in den beginne was daar, het dressoir van haar ouders. Er was geen plek voor in haar nieuwe huis, en opeens kreeg ze een heel goed idee: Panta Rhei. Het idee dat zij een ander heel blij zou kunnen maken met dit meubelstuk dat ze als kind ‘later wou erven’ beviel haar. Het was al een poosje in haar bezit, geloogd en ingewreven met kalk-was voor een moderne look. Het paste niet meer dus wierp ze deze huid af onder luid protest, dat weer wel. Het was haar vriend die de doorslag gaf nadat Titi het idee kreeg om het dressoir in haar berging te plaatsen nadat Panta Rhei het meubel niet mee wou nemen. Om het vervoer wat gemakkelijker te maken – de rug te ontzien – had ze namelijk de deurtjes losgeschroefd – schroefjes in een zakje – en de laden en schapjes er bovenop gelegd. Wilden die lui geen meubels meenemen die uit elkaar lagen want ze wilden niks in elkaar hoeven zetten. Een enkele kring op het bovenblad was de druppel voor de mannen om door te rijden en haar heel boos achter te laten. ‘Bel ARI’ was hun advies, dat ze niet ter harte nam en toen kwam dat idee maar haar vriend zei ‘nee’.
3
Titi wou een afscheidskaart laten drukken voor Fien op basis van een foto van geperste kleding en maakte een vierkante uitsnede, in de telefoon. Daarna exporteerde ze die naar de laptop die uit zichzelf een hele andere keuze maakte. Na het openen van Photoshop zag ze deze prachtige uitsnede verschijnen, beter dan de hare. Ze heeft meteen een kaartje besteld met ‘Dankjewel’ aan de binnenkant, met ruimte voor geschreven tekst.
Poëzie op de werkvloer
4
Het was erg mistig onderweg maar de zon scheen er doorheen zodat je er recht in kon kijken, op de fiets langs de Meiner. Titi kreeg het idee om voortaan tevreden te zijn met een korting op kleding in de winkel zelf. De directie was een week later nog niet op het besluit terug gekomen maar Josefine verzekerde haar dat zij, de vrijwilligers koestering verdienen. ‘Die korting heb je al’ zei ze, wat Titi niet wist enne ‘je kunt niet enkel geven’.
5
De kaart is niet zo mooi geworden omdat men er een ruime rand vanaf heeft afgehaald, dus dat moet over maar niet meteen. Nuancering van de regels is de inzet voor de komende tijd waar ze gisteren weer een kaarsje voor heeft laten branden. Ze zijn als vrijwilligers onder het personeel in de minderheid maar verdienen meer dan ze nu krijgen. Titi heeft flink de balen van de situatie maar stapt vooralsnog niet op in de hoop op betere tijden.
Schipperstrui en fleece-vest voor haar zus Mala
6
De nieuwe regel is drie items per week, bij elkaar te sprokkelen op iedere dag van de week. Het gevolg is dat op elke tafel stapeltjes kleding liggen die uitgekozen zijn tot het moment van afrekenen. Dat wordt stilzwijgend ingevoerd en Titi heeft er vrede mee. Voor full-time-medewerk(st)ers is dinsdag de dag waarop kleding/textiel gekocht kan worden. Titi en Farah mogen hun items op vrijdag afrekenen bij Cynthia op kantoor.
7
Op woensdag vraagt ze zich af of Lisa nog terug komt maar vreest van niet. Ook vraagt ze zich af waarom ze geen afval meer scheiden, waar die geperste balen uit voortkomen. Alles gaat in de blauwe containers per direct naar de vuilverbranding ‘omdat er geen Gitte-boxen’ beschikbaar zijn’. Die staan hoog opgestapeld met uitgezochte kleding voor de winkels in de ruimte die voorheen leeg was. Daar zijn ook een paar werktafels bijgekomen voor huishoudtextiel en schoenen/tassen. De voertaal is Oekraïens vandaag, mooie taal maar Titi mist Norae, Giuliana en Behnam die er niet zijn en Josefine die afwezig is. ‘Als Fien weg is dan ben ik weg’, denkt Titi. Vanaf nu bereidt ze haar vertrek voor, dat niet op stel en sprong zal zijn. In elk geval gaan er Syrische hapjes komen van het zaakje aan de Keitjesweg.
8
Op vrijdag om 8.25 uur komt ze aangelopen vanuit het bijna lege fietsenhok en ziet dat de deur dicht is. Titi belt aan en het duurt een poosje tot Diego komt aangelopen die haar vriendelijk binnenlaat. Het kantoor is donker en leeg maar Douwe en Cynthia staan vlak om de hoek te praten in de sluis waar de kooien staan. Rustig bereidt ze het werk voor om te beginnen met handschoentjes aantrekken terwijl ze ziet dat er weer enkel Oekraïense collega’s aanwezig zijn. Geen Giuliana en geen Farah voor een babbeltje, geen Jennah of een ander die Nederlands spreekt. Ze neemt een kooi met broeken en nestelt zich tussen de vrouwen, ook goed. Na een poosje komt Cynthia aangelopen die vertelt dat ze geen broeken had mogen pakken. Ze had kruisjes gezet op de kooien die het eerst gedaan moesten worden. ‘Hoe moet ik dat weten?’ vroeg ze haar, ‘dat is vorige week bepaald’ zei ze, ‘ik was toen vrij’. ‘Je had ons kunnen vragen’ vervolgde ze ‘want we stonden in de sluis’. Titi heeft in de periode van meer dan drie jaar nooit hoeven vragen welke kooi ze moet pakken. Het klopt dat ze daar stonden en eerder hadden die twee de deur al niet geopend voor haar. De gebruikelijke discussie kwam weer op gang en opnieuw zei Cynthia ‘er is veel gedoe’ terwijl haar blik verzuurde. ‘Je hoeft het niet op mij af te reageren’ zei Titi, ‘ik doe dit werk vrijwillig en ik ben klaar met je’. Het hoge woord was eruit en Cynthia liep weg terwijl iedereen die het niet verstond het wel begreep. Titi had zich die ochtend thuis al voorgenomen om per 1 juni ontslag te nemen maar wilde meteen wel weg. Er lag echter nog een stapeltje kleding op kantoor van woensdag dat ze graag mee naar huis wou nemen. Titi heeft haar grens aangegeven, bleef tot het einde van de ochtend en rekende haar spullen af. Eliza van de eerste sortering wierp haar een liefdevolle blik toe voordat ze naar huis ging. Diego droeg bij met zijn belangstelling: ‘ga je wat leuks doen in het weekend?’ Ze ging naar zee ‘dat is toevallig’ zei hij en gaf precies wat ze nodig had. Ook de Oekraïense vrouwen met hun pogingen om ‘eet smakelijk’ of ‘fijn weekend’ te wensen gaven haar een goed gevoel.
9
De afgelopen weken zag Titi her en der wat stapeltjes kleding liggen van mensen op tafels die niet aanwezig waren. ‘We mogen bewaren’ aldus Jennah die een jurkje ging passen. Het duurde even voordat het tot haar doordringt dat ze voorgoed verlost zijn van de straffe wind. Een goed moment weer voor een kaarsje in de Mariakapel want dit is een mijlpaal. Hoe lang heeft het wel niet geduurd dat ze vrijdags niets mee konden nemen waar Titi zwaar onder heeft geleden. Het kopen van kleding is het cement, een verbindend element in de groep. Wanneer was dit eigenlijk begonnen en hoeveel mensen zijn vertrokken sindsdien? In elk geval was het nog op de oude lokatie dat het helemaal uit de hand liep. Toen mochten ze nog drie items per dag meenemen maar dat was niet genoeg voor enkele mensen. Er werden spullen verstopt en de leiding ging op speurtocht als iedereen weg was. Tijdens een meeting waar Titi niet bij was – Irene praatte haar bij – werd gedreigd met ontslag bij overtreding van de regel. Het verstoppen ging door en toen mochten ze een tijdlang helemaal niets meer meenemen. Daarna kwam deze halfslachtige regel: op dinsdag, woensdag en donderdag twee stuks, op maandag en vrijdag niets. Dit was niet vol te houden en daarom is deze crisis achteraf een geschenk uit de hemel. Het bewaren is niet veel anders dan het verstoppen van voorheen. Het aantal is afgenomen naar drie items per week, meer dan genoeg en de aangekondigde prijsstijging is acceptabel.
10
Titi wil blijven maar haar lichaam denkt er anders over middels gekriebel in haar lijf dat niet meer door het stof wil gaan. Aanleiding is het aangekondigde feest voor het hele personeel bij Westenbroek, zo’n tent voor bruiloften en partijen. Ze wil geen praatjes meer horen over boeien en binden van vrijwilligers. Ze denkt aan Francesca die zo van feestjes hield en dansen maar er niet meer bij zal zijn.
11
Woensdag 1 mei was de aftrap van haar voorgenomen vertrek bij Panta Rhei. Josefine kwam wat later binnen en groette Titi heel hartelijk vanuit haar tafel. Het minste dat ze nodig heeft geeft zij moeiteloos en dat maakt het weer moeilijk om weg te gaan. Titi is vandaag omringd door lieve vrouwen, mooie mensen, een enkele man. Tijdens de pauze praat Vivi haar bij over de vervanging van haar keuken en het huis dat een schilderbeurt krijgt. Ze heeft steigers tegen het huis staan waar ze niet om gevraagd heeft, haar planten zijn vertrapt. Het doet Titi denken aan haar eigen ervaring die vooraf ging aan het werk hier bij de afvalverwerking. Gelukkig is dat voorbij maar Vivi zit er middenin en houdt haar wekelijks op de hoogte. Ze heeft een mooie lap doorzichtig linnen en een prachtige trui gescoord. Die liggen met een briefje met haar naam erop in bewaring op een tafel, tot vrijdag. Ook het ritje via de Krommeweg dwars door bedrijventerrein Molenpoort die uitkomt op de Louise Bourgeoislaan beurt haar op. Ze koopt onderweg verse broodjes bij Daldi, gevulde pasta met eekhoorntjesbrood en pesto, die ze ook zal missen.
12
Aangeleerde zinloosheid is wetenschappelijk aangetoond en heet officieel aangeleerde hulpeloosheid. Middels dierproeven is bewezen dat ratten depressief worden wanneer er geen enkele beloning tegenover geleverde inspanning staat. Aangezien Titi dit werk vrijwillig doet was het voor haar en andere vrijwilligers op vrijdag ‘helaasdag’. Dat heeft ze aangegeven toen men het meenemen – afrekenen – wou afschaffen. Het parelvissen geeft veel plezier op een plek die het putje van de samenleving is, de onderste trede op de maatschappelijke ladder. Hier kom je terecht als je nergens anders aan de bak bent gekomen of gevlucht bent uit oorlogssituaties. Je bent nog net niet dakloos geworden of verslaafd en helemaal van de ladder gevallen.
De straf omdat mensen kleding verstopten die ze dezelfde dag niet konden meenemen heeft een beroep gedaan op haar doorzettingsvermogen via vele kaarsjes in de Mariakapel. De hoop op betere tijden is haar teveel geworden, terwijl die goede tijd inmiddels is aangebroken. Titi is verzuurd door het chagrijn, door teveel peper in haar reet die ze zichzelf heeft toegediend. Ze probeert het motto van haar ouders in ere te herstellen door mee te gaan met de stroom. Ze weet niet meer wat ze wil en probeert het te voelen, elke dag weer en dat wisselt voortdurend. Titi beweegt mee met de situatie bij Panta Rhei en dat betekent ook minder gevoelig zijn voor de mening van anderen ‘la ma lullen’.
De hele ochtend niets gevonden dat de moeite waard was om te bewaren maar dat gaf niets. Thuis is Titi druk bezig met wassen van alle winterkleding die weer terug in de kast kan. Nog meer spullen in huis komt nu niet zo goed uit voor haar. De vrijheid om wel of niet iets mee te nemen scheelt echter alles! Ze krijgt weer dopamine in haar aderen in plaats van azijn in de bloedbaan. Ook voor het betaalde personeel is de nieuwe regel een vooruitgang alhoewel ze nog maar drie items per week mee mogen nemen. Altijd de keuze hebben in plaats van enkel op dinsdag, woensdag en donderdag tot 12.30 uur. Verstoppen hoeft niet meer, binnenkort gaan de prijzen wel omhoog maar daar gaat het niet om.
13
Vivi werkt 25 jaar via Spectrum waarvan 24 bij Panta Rhei en dat werd gevierd met slingers&slagroomtaart, praatjes en ontvangst van dierbaren. Ze gaf haar ouders een rondleiding en kwam aan elke tafel voor een babbeltje. Haar vader zette grote ogen op toen Titi vertelde dat ze dit werk vrijwillig doet. ‘We mogen drie items per week meenemen’ en toen begon hij meteen te rekenen. ‘Dat is honderdvijftig items per jaar’ en ze vertelde niet dat ze voorheen drie items per dag … Haar moeder vond de prijzen te hoog in de winkel en ze kregen het over Vivi’s huishoudtextiel. ‘Dat wil niemand anders doen’ zei ze ‘ik heb aanleg voor spataderen en kan geen staand werk doen’. Prompt vond ze een shirt in Vivi’s maat met precies de juiste mouwen, hals en wijd uitlopend, 100 % katoen en de tekst B R I L L I A N T.
Op maandag 13 mei stond ze op met pijn in haar benen maar ging desondanks de deur uit. Op weg naar Westerbeek om zich aan te sluiten bij de loopgroep van Remie, op de parkeerplaats Marienberg. Ze staken de Uilenborgseweg over richting Dorianderpolder en helemaal bovenaan was Julie er opeens niet meer bij. Marius zag haar in de verte staan met zijn scherpe blik en Remie begon te rennen. Titi erachteraan in draf maar het mocht niet baten. Ze hoorde een doffe klap en kwam in ‘slow motion’ wat er altijd gebeurt bij ongelukken. Ze wisselde blikken uit met de pony’s in de wei die bij het hek stonden en bewoog zich naar de plek des onheils. Een half uur later overleed schapendoes Julie en ze ziet nog haar enthousiaste blik die ochtend bij aankomst.
Het is maanden geleden en die pijn is nog steeds niet voorbij maar inmiddels is Titi bij de huisarts geweest. Die heeft haar doorverwezen voor fysiotherapie bij Agneta bij haar om de hoek. Ze is daar al vaker geweest en gelooft dat ze haar van deze pijn af kan helpen die ‘neurologisch onverklaarbaar’ is. Ze is zelf ooit geschept door een volkswagenbusje en haar moeder zag Titi door de lucht vliegen. Ze hield er een flinke buil op het voorhoofd aan over en kreeg de schrik van haar leven. Haar moeder heeft Titi toen ingeprent dat ze waarschijnlijk een beschermengel heeft. Haar vriendin Jolanda werd een jaar later geschept door een busje van gemeentewerkers maar overleefde het niet. Nu wordt Titi te pas en te onpas overvallen door het gevoel aangereden te worden in het verkeer.
14
Op woensdag 7 augustus komt Josefine bij haar aan de tafel staan en vertelt dat de nieuwe lichting Oekraïeners geen verlenging krijgt van hun contracten. Er is veel aanbod van textiel en de winkels krijgen het niet verkocht alhoewel ze het goed doen. Er zit een flinke krimp van het personeel aan te komen. Enkel de vaste kern zal mogen blijven en daar ‘hoor jij ook bij’ zegt ze. Dan vraagt Josefine hoe het gaat ‘naar omstandigheden goed’ en ze vertelt over het ongeluk met Julie. Ook dat ze zelf ooit is aangereden en veel pijn heeft in haar benen. ‘Daar is tegenwoordig therapie voor’ zegt ze terwijl ze terug naar haar eigen plek loopt. Titi krijgt vervolgens een mooi dekentje van Vivi voor op de bank dat ze in bewaring legt op haar tafel. Vlak voor de middagpauze begint het te hozen, Jo kijkt op de buienradar. ‘Dat ziet er niet goed uit’, ‘maar ik heb mijn stormvaste plu bij me’. ‘Toch niet op de fiets hè, dat is gevaarlijk’, ‘ach welnee’ en mompelt ‘eenmaal een brokkenpiloot, altijd …’ en vertrekt. Ze loopt richting het fietsenhok en roept ‘Josefine doei’ door de nooduitgang halverwege, niet wetende wat haar op vrijdag te wachten staat.
15
Op vrijdagochtend gaat Titi feestelijk gekleed in haar groene jurkje naar het werk. De deur staat wagenwijd open en Douwe staat haar in het halletje op te wachten. ‘Titi kom binnen’ zegt hij en leidt haar met een groot gebaar het kantoortje binnen. Er staat een stoel in het midden waar ook twee ijzeren bureaus tegenover elkaar zijn geschoven. Cynthia zit er al, ‘neem plaats’ zegt Douwe die zelf ook gaat zitten. Er ligt een stapel papier voor hem op zijn bureaublad, dat haar geprinte verslag blijkt te zijn. Hij steekt van wal en Cynthia valt af en toe bij tijdens het relaas waar ze geen steek tussen krijgt. Douwe is not amused omdat Titi ‘haar verhaal heeft gepubliceerd op sociale media met echte namen en foto’s van de werkvloer’. Ze brengt in dat het ruw materiaal is en dat een website onder klassieke media valt. ‘Smaad’ voegt Cynthia toe maar Titi luistert met een half oor en zegt ‘ik laat het bezinken’. Er is meer, ‘je heb spullen meegenomen die niet van jou zijn’ en daarom krijgt ze onmiddelijk ontslag. ‘Josefine heeft mensen voor veel minder ontslagen hoor’ zegt Cynthia. Titi staat op en loopt langzaam het kantoor uit richting garderobe maar Cynthia houdt haar tegen. Toevallig staat Giuliana in de sluis met de kooien, Titi geeft haar een knuffel en loopt de deur uit. De route langs de ramen met werktafels tot aan het fietsenhok in de stralende zon duurt lang.
’s Middags kreeg Titi een email met het dringende verzoek om haar verhaal te verwijderen van het internet. Eef Rietveld wees haar in zijn ontslagbrief nogmaals op juridische stappen bij nalatigheid. De volgende dag lag diezelfde brief bij haar op de mat, en op dinsdag kwam die brief nog eens aangetekend. Diezelfde dag ontving Eef een aangetekende brief van haar. Ze schreef hem onder meer dat ze toch al wou vertrekken vanwege haar gevoel van onveiligheid op de werkvloer.
Ze stelt zich voor dat Cynthia haar persoonlijke bezit: schort met mascotte gekregen van Lisa vanuit de garderobe in de container smijt. Ze vraagt zich af wat ze doen met die hanger met haar naam erop. Ze koestert het slotje voor de kluis in haar tas als aandenken.
16
Titi is op weg naar Amersfoort waar ze Mala treft voor de ns-wandeling Lange Duinen naar Soest. Het ontslag is precies vier weken geleden en ligt vers in haar geheugen. De Korte en Lange Duinen zijn stuifzandgebieden en vanwege hun zeldzaamheid uitgeroepen tot aardkundige monumenten. ‘Je hoeft niet per se naar zee te gaan om in de duinen te spelen’, staat in de omschrijving. Mala en Titi genieten van de picknick in het witte zand zoals in hun jeugd. Ze wandelen door het Pinetum Birkhoven en lopen langs mammoetbomen, Sequoiadendron giganteums.
Ze steken de weg over naar station Soest Zuid en worden bijna geschept als er een vent aan komt scheuren. Mala schrikt zich te pletter maar Titi blijft rustig staan, onaangeroerd.
Dit verhaal gaat over een echt bedrijf en echte mensen met echte namen, die zijn gefingeerd ter bescherming van de privacy van betrokkenen.